Όμως η πρόοδος δεν μπορεί να θεωρείται πραγματική όταν αφήνει πίσω της ανθρώπους. Η ψηφιακή μετάβαση δεν πρέπει να εξελίσσεται σε έναν μηχανισμό αποκλεισμού για όσους δεν έχουν τις ίδιες δυνατότητες, τις ίδιες γνώσεις ή την ίδια πρόσβαση στην τεχνολογία. Μια κοινωνία που θέλει να λέγεται δίκαιη οφείλει να φροντίζει ώστε η τεχνολογία να υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι να τον αναγκάζει να προσαρμοστεί βίαια σε ένα περιβάλλον που δεν κατανοεί.
Μία από τις βασικές ανησυχίες είναι ο κοινωνικός αποκλεισμός. Οι ηλικιωμένοι, τα άτομα με ειδικές ανάγκες, αλλά και πολλοί πολίτες που δεν έχουν επαρκείς ψηφιακές δεξιότητες, δυσκολεύονται καθημερινά να ανταποκριθούν στις νέες απαιτήσεις. Πλέον, για απλές εργασίες που κάποτε γίνονταν με φυσική παρουσία ή με μια απλή τηλεφωνική επικοινωνία, απαιτείται συχνά έξυπνο κινητό τηλέφωνο, σύνδεση στο διαδίκτυο, ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, κωδικοί πρόσβασης, εφαρμογές και βασικές τεχνολογικές γνώσεις.
Για έναν νέο άνθρωπο όλα αυτά μπορεί να φαίνονται αυτονόητα. Για έναν ηλικιωμένο, όμως, μπορεί να είναι ένας πραγματικός λαβύρινθος. Το ίδιο ισχύει και για άτομα με αναπηρίες, για ανθρώπους με προβλήματα όρασης, ακοής, κινητικότητας ή νοητικής κατανόησης, αλλά και για πολίτες που ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές χωρίς σταθερή πρόσβαση σε γρήγορο διαδίκτυο. Όταν η Πολιτεία ή οι υπηρεσίες απαιτούν αποκλειστικά ψηφιακή επικοινωνία, τότε ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας κινδυνεύει να μείνει εκτός.
Η δεύτερη μεγάλη ανησυχία είναι η έλλειψη επιλογής. Η σταδιακή κατάργηση των παραδοσιακών τρόπων εξυπηρέτησης, όπως τα φυσικά γκισέ, η ανθρώπινη επαφή και η προσωπική καθοδήγηση, δημιουργεί ένα περιβάλλον πίεσης. Ο πολίτης δεν καλείται απλώς να χρησιμοποιήσει την τεχνολογία. Σε πολλές περιπτώσεις αναγκάζεται να τη χρησιμοποιήσει, ακόμη κι αν δεν μπορεί.
Αυτό δεν είναι εκσυγχρονισμός. Είναι υποχρεωτική προσαρμογή χωρίς δίχτυ ασφαλείας. Όσοι δεν τα καταφέρνουν, μένουν συχνά αβοήθητοι. Αναζητούν συγγενείς, φίλους ή τρίτους για να τους εξυπηρετήσουν, εκθέτοντας πολλές φορές προσωπικά τους στοιχεία, κωδικούς και ευαίσθητες πληροφορίες. Έτσι, η έλλειψη επιλογής δεν δημιουργεί μόνο ταλαιπωρία, αλλά και εξάρτηση.
Η τρίτη κρίσιμη ανησυχία αφορά τα προσωπικά δεδομένα. Η συγκέντρωση όλων των πληροφοριών σε κεντρικές βάσεις δεδομένων εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την ασφάλεια, την ιδιωτική ζωή και τη διαχείριση της πληροφορίας. Όσο περισσότερα δεδομένα συγκεντρώνονται σε ένα σύστημα, τόσο μεγαλύτερη είναι και η ευθύνη για την προστασία τους. Ο πολίτης έχει δικαίωμα να γνωρίζει ποιος διαχειρίζεται τα δεδομένα του, για ποιο σκοπό, με ποια εγγύηση και με ποιον έλεγχο.
Η τεχνολογία πρέπει να βοηθάει και όχι να δυσκολεύει τη ζωή μας. Δεν πρέπει να μετατρέπεται σε ένα απρόσωπο σύστημα που ζητά διαρκώς κωδικούς, επιβεβαιώσεις, εφαρμογές και διαδικασίες, χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων. Η κοινωνία χρειάζεται ισορροπία. Χρειάζεται ψηφιακές υπηρεσίες, αλλά και ανθρώπινες εναλλακτικές. Χρειάζεται πρόοδο, αλλά και προστασία. Χρειάζεται ταχύτητα, αλλά και δικαιοσύνη.
Η ψηφιακή μετάβαση πρέπει να σχεδιαστεί με επίκεντρο τον άνθρωπο. Αυτό σημαίνει εκπαίδευση των πολιτών, ειδική μέριμνα για τους ηλικιωμένους, προσβάσιμες πλατφόρμες για άτομα με αναπηρίες, διατήρηση φυσικών σημείων εξυπηρέτησης και ισχυρό θεσμικό πλαίσιο για την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Καμία τεχνολογική αλλαγή δεν πρέπει να εφαρμόζεται χωρίς κοινωνικό διάλογο, ηθική αξιολόγηση και ανεξάρτητο έλεγχο.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Γνωμοδοτικός Φορέας «ΔΥΝΑΜΙΣ» έχει επισημάνει εδώ και μία δεκαετία την ανάγκη δημιουργίας μιας Ανεξάρτητης Αρχής Βιοηθικής και Τεχνοηθικής. Μια τέτοια Αρχή θα πρέπει να αποτελείται από πλήρως ανεξάρτητους επιστήμονες, με επιτροπή σοφών, ώστε να εξετάζει τις επιπτώσεις της τεχνολογίας στην κοινωνία, στα ανθρώπινα δικαιώματα, στην ιδιωτική ζωή, στην υγεία, στην αξιοπρέπεια και στην καθημερινότητα των πολιτών.
Η ψηφιακή εποχή δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς ηθικά όρια. Δεν αρκεί να ρωτάμε τι μπορεί να κάνει η τεχνολογία. Πρέπει να ρωτάμε και τι επιτρέπεται να κάνει, ποιον ωφελεί, ποιον αποκλείει και ποιος την ελέγχει. Η πραγματική πρόοδος δεν μετριέται μόνο με ταχύτητα, εφαρμογές και αυτοματισμούς. Μετριέται με το αν όλοι οι άνθρωποι μπορούν να συμμετέχουν ισότιμα.
Οι πολίτες μπορούν να ανακαλύψουν περισσότερα για τις προτάσεις και τις θέσεις του φορέα στην ιστοσελίδα του: www.dynamiellines.gr.
